مقدمه : شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب ارزشمند خود الذريعه حدود 20 شرح براى دعاى سمات آورده است « 1 » كه همگى قبل از ايشان بر اين دعا نگاشته شده است . حضرت آيت الله سيد على قاضى طباطبائى ( ره ) نيز كه معاصر با آقا بزرگ تهرانى است ، همچون بسيارى از علماى بزرگ ، شرحى مختصر بر دعاى سمات دارند . بنا به گزارش فرزند آن مرحوم دو سال قبل از رحلت خود يعنى سال 1364 هجرى قمرى اقدام به شرح آن كرده اند كه نوعى شرح مزجى است و همه عبارات را در آن شرح نفرموده اند و فقط در جاهائى كه « باءقسم » آمده توضيحاتى در خصوص آن فقره افاضه فرموده اند . و نيز اجل مهلت نداده است كه آن شرح را به اتمام برساند ؛ اما در همين مقدار كم نيز معارف بلندى از مسائل كلامى ، فلسفى ، اخلاقى ، عرفانى و حتى ادبى كه نشانگر مقام والاى علمى حضرت ايشان در مسائل گوناگون است و ما در اين مقاله قصد داريم ضمن معرفى دعاى سمات به شرح خطبه آن عارف و توضيح برخى فقرات آن بپردازيم . اين دعا در كتب معتبر حديثى و ادعيه از قبيل مصباح المتهجد شيخ طوسى « 2 » ، جمال الاسبوع سيد بن طاووس « 3 » ، البلد الامين « 4 » و مصباح كفعمى « 5 » و بحارالانوار « 6 » به همراه اختلاف نسخ و بعضاً به همراه شرحى مختصر نقل شده است و شرح سيد على آقا قاضى طباطبائى متأخر از آنها است . سند اين دعا از طريق يكى از نواب اربعه حضرت ولى عصر ( عج ) يعنى محمد بن عثمان عمروى با چند واسطه به مفضل بن عمر و از طريق ايشان به حضرت امام صادق ( ع ) مىرسد . از امام صادق ( ع ) نقل شده كه فرمود پدرم حضرت باقر ( ع ) مى فرمود : هر گاه مردم آنچه را كه ما مى دانيم ( از عظمت دعا و سرعت اجابت نمودن خدا حاجت خواننده اين دعا را و . . . ) هر آينه به جهت تحصيل اين دعا ، مقاتله به شمشير نمايند و لكن حق تعالى مخصوص مىگرداند به رحمت خود ، هر كه را مى خواهد . آگاه باشيد ! اگر قسم بخورم كه در اين دعا اسم اعظم الهى وجود دارد ، قسم راست خورده ام . پس هر گاه اين دعا را مى خوانيد ، سعى كنيد كه به جهت امور باقيه اخرويه باشد ؛ نه به جهت امور فانيه دنيويه ؛ به درستى كه امور اخرويه الهيه ، بهتر و باقى تر است و اين دعا از مخزون و مكنون علوم الهى و دعاى آن مستجاب است . « 7 » سرتاسر اين دعا القا كننده اين بينش توحيدى و عرفانى است كه همه چيز را اسماء و اوصاف خدا ميداند و اين بينش در سيد على آقا به نحو اتم و اكمل وجود داشته و در همه

--> ( 1 ) - الذريعه ، ج 8 ، ص 190 / ج 18 ، ص 346 و 25 / ج 13 ، ص 249 تا 252 / ج 15 ، ص 50 / ج 25 ، ص 90 . ( 2 ) - مصباح المتهجد ، ص 298 . ( 3 ) - جمال الاسبوع ، ص 321 . ( 4 ) - البلد الامين ، ص 134 . ( 5 ) - مصباح كفعمى ، ص 560 . ( 6 ) - بحارالانوار ، ج 90 ، ص 95 . ( 7 ) - بحار الانوار ، ج 90 ، ص 95 .